Świtalska Maria (Marianna), pseud.: Jadwiga, Marysia Skalska (1914–1943), nauczycielka, harcmistrzyni.
Ur. 22 III w Lublinie, była córką Stanisława (1889–1931), ślusarza, majstra w Lubelskiej Fabryce Wag, i Antoniny z domu Furtak. Miała brata Czesława i siostrę Sabinę, zamężną Bednarską.
Ś. uczęszczała od r. 1921 do siedmioklasowej szkoły ćwiczeń przy Państw. Seminarium Nauczycielskim Żeńskim (od r. 1922 im. Grzegorza Piramowicza) w Lublinie, a od r. 1928 uczyła się w tym Seminarium. W r. 1925 wstąpiła do 8. Lubelskiej Drużyny Harcerskiej Żeńskiej im. Zofii Chrzanowskiej; tam złożyła przyrzeczenie harcerskie i była kolejno zastępową, przyboczną i w l. 1932–3 drużynową. Po zdaniu w r. 1933 matury pracowała w Lublinie jako opiekunka w niepełnym wymiarze godzin w Koedukacyjnej Szkole Powszechnej Wacławy Arciszowej. W l. 1933–5 była drużynową 6. Lubelskiej Drużyny Harcerskiej Żeńskiej przy Szkole Powszechnej nr 12. Równocześnie w styczniu 1934 została instruktorką objazdową Komendy Lubelskiej Chorągwi Harcerek oraz komendantką Hufca Harcerek Hrubieszów (funkcję tę pełniła do jesieni 1935). Ukończyła w r. 1935 kursy: instruktorski łączności w Wojskowym Centrum Wyszkolenia Łączności w Zegrzu (17 I), II kl. ratownictwa ogólnego i przeciwgazowego dla instruktorów drużyn ratowniczych PCK w Lublinie (26 III) oraz radiowy krótkofalarski w Warszawie (2 VII). W lutym t.r. weszła w skład komisji sprawnościowej Przysposobienia do Obrony Kraju Komendy Lubelskiej Chorągwi Harcerek. W czasie Jubileuszowego Zlotu Harcerstwa, w lipcu w Spale, pełniła funkcję przybocznej kierowniczki drużyny łączności, a następnie w sierpniu uczestniczyła jako instruktorka łączności w kursie Głównej Kwatery Harcerek nad Jeziorem Narocz. W l. 1935–7 była komendantką Hufca Lublin II, a także członkiem Komendy Lubelskiej Chorągwi Harcerek, w której pełniła funkcję gospodyni i w l. 1936–7 kierowała Referatem Przysposobienia do Obrony Kraju. Od września 1936 odbywała roczną praktykę pedagogiczną w Szkole Powszechnej nr 9 przy ul. Strażackiej w Lublinie. Dn. 7 XII t.r. została podharcmistrzynią. Dn. 28 I 1937 podjęła studia (jako studentka nadzwycz.) w grupie filozoficznej na Wydz. Nauk Humanistycznych KUL, ale po zaliczeniu pierwszego roku przerwała je 26 VI t.r. i w r. szk. 1937/8 pracowała jako nauczyciel kontraktowy w Publicznej Szkole Powszechnej nr 2 w Garwolinie. W r. 1937 została komendantką tamtejszego Hufca Harcerek, a 17 X t.r. w drużynie instruktorskiej przy Komendzie Lubelskiej Chorągwi Harcerek objęła funkcję zastępowej. Ukończyła kurs metodyczny (27 XII 1937 – 7 I 1938) dla instruktorek łączności w Szkole Instruktorskiej Harcerstwa Żeńskiego na Buczu koło Skoczowa. Od r. 1938 uczyła w Nałęczowie w Publicznej Szkole Powszechnej; objęła jej drużynę harcerską oraz zorganizowała pozaszkolną Drużynę Harcerek im. Emilii Plater. Była współorganizatorką zastępu instruktorskiego w Nałęczowie, pierwszego w Hufcu Puławy. Po wznowieniu t.r. studiów na KUL jako studentka zwycz. w grupie pedagogicznej zdała 16 III 1939 egzamin praktyczny na nauczyciela publicznych szkół powszechnych. Dn. 20 VI t.r. została harcmistrzynią i instruktorką łączności. Jako komendantka Pogotowia Harcerek Lubelskiej Chorągwi Harcerek zorganizowała w Lublinie pod koniec sierpnia punkt dyspozycyjny przy ul. Zielonej 5.
Po wybuchu drugiej wojny światowej i zajęciu 18 IX 1939 Lublina przez Niemców Ś. uczestniczyła w organizowaniu pomocy uchodźcom i jeńcom wojennym. W październiku t.r. wznowiła pracę w szkole w Nałęczowie (w okresie 1 IV – 1 IX 1940 przebywała na urlopie bezpłatnym). Prowadziła tajne nauczanie, opiekowała się dziećmi chorymi na tyfus i organizowała paczki dla więźniów. Była członkiem komendy konspiracyjnej Lubelskiej Chorągwi Harcerek (pseud. Skała), a od stycznia 1940 kierowniczką sekcji łączności operacyjnej (od r. 1942 Wojskowej Służby Kobiet) Komendy Okręgu Lubelskiego ZWZ/AK. Po aresztowaniu 18 II 1941 komendantki Chorągwi Marii Walciszewskiej ukrywała się krótko poza Nałęczowem. Zatrzymana w styczniu 1943 w łapance na dworcu kolejowym w Lublinie i osadzona w obozie koncentracyjnym na Majdanku, została po kilku dniach wykupiona. Organizowała pomoc dla wysiedleńców z Zamojszczyzny. Od 8 IX t.r. pełniła funkcję komendantki Lubelskiej Chorągwi Harcerek. Wracając z odprawy komendantek w Warszawie, została 2 XI aresztowana w pociągu w okolicy Puław i uwięziona w areszcie dworcowym na stacji kolejowej Gołąb. Tam w nocy z 2 na 3 XI 1943 powiesiła się na szaliku; została pochowana na cmentarzu w Irenie koło Dęblina. Dn. 18 X 1947, staraniem instruktorek Lubelskiej Chorągwi Harcerek, ekshumowano jej szczątki i pochowano obok Walciszewskiej w grobowcu ufundowanym przez harcerki (wg projektu Zofii Kwapiszewskiej) na cmentarzu przy ul. Unickiej w Lublinie. Była odznaczona Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (pośmiertnie w r. 1944) i Odznaką XXV-lecia harcerstwa na Lubelszczyźnie (1937).
Ś. nie założyła rodziny.
W Lublinie Ś. została wymieniona na tablicy upamiętniającej pomordowanych i poległych w l. 1939–56, wmurowanej w ścianę zewnętrzną kaplicy cmentarnej przy ul. Unickiej. Jej imię noszą ulica w Nałęczowie (przy której mieszkała) oraz drużyny harcerskie.
Harcerski słownik biograficzny, W. 2008 II; Jarzembowski K., Kuprianowicz L., Harcmistrzynie i harcmistrze Związku Harcerstwa Polskiego mianowani w latach 1920–1949, Kr. 2006; Michalska H. i in., Słownik uczestniczek walki o niepodległość Polski 1939–1945. Poległe i zmarłe w okresie okupacji niemieckiej, W. 1988; Słownik biograficzny miasta Lublina, L. 1993 I; – Caban I., Mańkowski Z., Związek Walki Zbrojnej i Armia Krajowa w Okręgu Lubelskim 1939–1944, L. 1971 I (fot.); Harcerki 1939–1945, W. 1983; Jarzembowski K., Lubelskie harcmistrzynie. Maria Walciszewska, Maria Świtalska. Biogramy – dokumenty – fotografie, Kr. 2007 (fot.); Kasperek J., Kronika wydarzeń w Lublinie w okresie okupacji hitlerowskiej, L. 1983; – Arciszanki swojej przełożonej. 25-lecie Gimnazjum Wacławy Arciszowej w Lublinie 1912–1937, L. (b.r.w.) s. 68; Harcerki 1939–1945. Relacje – pamiętniki, W. 1985; Księga pamiątkowa 25-lecia harcerstwa na Lubelszczyźnie. Wspomnienia i dokumenty, 1911–1936, L. 1936 s. 130; Lubelska Chorągiew Harcerek 1939–1944. Opracowanie na podstawie materiałów zebranych przez Danutę Magierską w latach 1964–1966, L. 2007 (fot.); Państwowe Seminarium Nauczycielskie Żeńskie im. Grzegorza Piramowicza w Lublinie 1916–1936, L. 1938 s. 288; Półtawska W., Stare rachunki, W. 1969 s. 47–50; – „Harcerstwo” 1988 nr 8 s. 28–32 (fot.), 1995 nr 9; – AP w L.: Akta stanu cywilnego filialnej parafii rzymskokatol. św. Mikołaja w Lublinie (Czwartek), sygn. 13 s. 15 nr 45/1314 (akt ur.); Arch. Uniwersyteckie KUL: Informacje dot. studiów Ś-iej od Marka Pawelca.
Mariusz Ryńca